Wat creëren we tussen ons?

Laatst stond ik op het punt te reageren op een bericht op social media.
Niet omdat ik zo’n uitgesproken mening had over het verhaal zelf. Ik merkte vooral dat ik keek naar wat er onder het bericht gebeurde.

Het ging over een controversieel onderwerp. De formulering was provocerend, spottend. Duidelijk bedoeld om een reactie uit te lokken.
En die kwam er.

Binnen een uur hadden veel mensen gereageerd.
Sommigen waren boos over wat er was gebeurd.
Anderen waren boos op de mensen die boos waren.
De ene groep maakte de andere belachelijk. De andere groep sloeg terug.

Het oorspronkelijke verhaal werd nauwelijks nog besproken.
Mensen waren virtueel met elkaar aan het (bek)vechten.

Ik vroeg me af hoe de mensen die het bericht hadden geschreven naar die reacties keken.
Lazen ze mee? Waren ze verbaasd?
Of deed het bericht precies wat het moest doen?

Want het had niet alleen een gesprek op gang gebracht.
Het had dat gesprek al vormgegeven voordat het überhaupt begonnen was.

We hebben het veel over polarisatie.
Over samenlevingen die steeds verder verdeeld raken.
Over mensen die niet meer naar elkaar luisteren.

Vaak praten we erover alsof polarisatie iets is wat óns overkomt.
Veroorzaakt door de politiek. Door social media. Door algoritmes. Door ‘de andere kant’.
Maar misschien ontstaat het ook in veel kleinere momenten.

In de kop die we kiezen.
In de grap die we ten koste van een ander maken.
In de manier waarop we iemand beschrijven die het niet met ons eens is.
In de intentie die we een ander toeschrijven zonder te vragen of die wel klopt.

Woorden beschrijven niet alleen de werkelijkheid.

Ze helpen haar ook vorm te geven.
Ze kunnen uitnodigen tot nieuwsgierigheid, of die juist onmogelijk maken.
En dat geeft mensen die voor een groot publiek communiceren een bijzondere verantwoordelijkheid.

Journalisten. Politici. Leiders. Organisaties. Iedereen met een podium.
Niet om verschil van mening te vermijden.
We hébben verschil van mening nodig.
Andere perspectieven helpen ons te zien wat we alleen niet kunnen zien.

Maar er is een verschil tussen ruimte creëren voor verschil en een strijdtoneel creëren waarop alleen nog gewonnen of verloren kan worden.

Zeker wanneer aandacht waardevol is en verontwaardiging een bijzonder effectieve manier blijkt om die aandacht te krijgen.

Toch zou het te makkelijk zijn om alleen naar de media, politici of algoritmes te wijzen.

Want we doen dit allemaal.

Iedere keer wanneer we een verhaal over iemand anders vertellen, maken we keuzes.

Wat vertellen we wel?
Welke intentie schrijven we iemand toe?
Laten we ruimte voor iets wat we misschien nog niet begrijpen?

En iedere keer dat we reageren, kiezen we opnieuw.

Om nieuwsgierig te worden.
Om iets in te vullen.
Om een vraag te stellen.
Om een punt te scoren.
Om de spanning verder op te voeren.
Of om juist genoeg ruimte te creëren zodat de ander in het gesprek kan blijven.

We hebben niet in de hand wat anderen met onze woorden doen.

En we hoeven ook niet zo voorzichtig te worden dat we niet meer zeggen wat gezegd moet worden.

Maar misschien houdt onze verantwoordelijkheid niet op bij de vraag of wat we zeggen feitelijk klopt.

Misschien is er nog een andere vraag die het stellen waard is.

Niet alleen:

Heb ik gelijk?

Maar ook:

Wat creëer ik tussen ons met de woorden die ik kies?

Want de ruimte tussen mensen is er niet zomaar.

Die maken we samen.
We geven haar vorm, telkens opnieuw. Met wat we zeggen, wat we aannemen en hoe we op elkaar reageren.

📷: Marta Esteban Fernando, Unsplash